كله ې څو ورځې د مخه د افغانستان د جمهور رئيس حامد كرزي لخوا ولسي جر ي ته نوې كابينه د مارشال فهيم لخوا معرفي شوه نو د 24 وزيرانو له ډلې نه 7 اوه تنه وزيران ه دې بريالي شول ې د اعتماد رايې لاس ته راوړي . اتې اوه لس تنه نور نوماند وزيران د ملت د نمايندګانو لخوا رد شول.
د جمهور رئيس وياند ښاغلي وحيد عمر ه يو بيان كښې وويل : " موضوع رد شدن هفده تن از وزيران معرفي شده از طرف ولسي جرګه رئيس جمهور را نګران ساخته است اما اينبار با مشورت هاو تفكر زياد وزيران جديد را به ارلمان معرفي خواهد كرد."
دادى له مشورو او ډير تفكر نه س ش اړلس نوي وزيران ولسي جر ي ته معرفي شول او ه څو راتلونو ورځو كښې به ورته د ملت نمايندګان د تائيد يا نه تأئيد رايې وركړي.
اول ځل د كرزي صاحب 24 نفري كابينه د جمهور رئيس د لومړي مرستيال مارشال صاحب لخوا ولسي جر ي ته معرفي شوه ، ې له هغې جملې نه اوو وزيرانو د اعتماد رايې تر لاسه كړې او دا ځل ش اړلس تنه كانديد وزيران د جمهور رئيس د دوهم مرستيال خليلي صاحب لخوا معرفي شول ، معلوم به شي ې له دې ډلې نه به څو تنه د اعتماد رايې لاس ته راوړي .
داسې ويل كيدل ې كيداى شي كرزى صاحب د ولسي جر ي څخه د رد شويو وزيرانو له ډلې نه يو څو تنه بيا هم ولسي جر ي ته معرفي كړي خو څرنګه ې ليدل كيږي ه نوي معرفي شوي لست كښې د هغوي له ډلى نه ديو تن نوم هم وجود نلري . دا كار كيداى شي ه لاندنيو دلايلو شوى وي.
1- رد شويو وزيرانو به له ځان سره فكر كړی وي ې كه د دوهم ځل د اره د كرزي صاحب لخوا ولسي جر ي ته معرفي شي نو امكان لري ې بيا هم د تائيد رايې لاس ته رانه وړي . او كه دا ځل د تأئيد رايى لاس ته رانه وړي نو ه شرمو به وشرميږي او بيا به له ا سره سترګې هم نشي لكولاى. شايد ه همدې دليل دوي د بيا معرفي كيدو څخه معذرت غوښتى وي .
2- كرزي صاحب شايد فكر كړاى وي ې دا وزيران د ولسي جر ي لخوا يو ځل رد شوي دي او كه بيا يې معرفي كړي نو شايد بيا هم رد شي.
3- كرزي صاحب ته دده د مشاورينو لخوا د وزيرانو ه ټاكلو كښې د غلطو مشورو وركول .
د كريم خليلي لخوا ولسي جر ي ته د ش اړلسو كانديد وزيرانو معرفي :
د جمهور رئيس دوهم مرستيال كريم خليلي ش اړلس كانديد وزيران معرفي كړل .
به لست كې داسې كانديد وزيران هم وجود لري ې له جمهور رئيس سره يې له نŽدې نه ليدلي او نه يې ورسره خبرې كړي دي.
ه كانديد وزيرانو ˜ښې زياتره وزيران ددې وړ نه دي ې د وزارت ه څوكۍ كښيني او د وزارت ارې اداره او هغه و لوي . ه دې كسانو كښې ډير واړه واړه اشخاص دي ې له خولو نه يې لا تر اوسه د شودو بوي خي . دوي د مديريت او رياست د دندو د لولو توان هم نه لري . همداشان ه لست كښې داسې س ين ږيري كانديد وزيران هم ليدل كيږي ې شايد ه څوكۍ باندې ورته ه ناسته خوب ورشي.
سياسي تحليل كوونكي اټكل كري وو ې شايد له دغو وزيرانو څخه له 10-20% ورې وزيران د اعتماد رايې لاس ته راوړي او نور به يې رد شي . دا وزيران رد شو نو اوس دريم ځل د اره نوي وزيران څوك ولسي جر ي ته معرفي كوي . جمهور رئيس دريم مرستيال هم نلري.
د اسې څرګنديږي ې كرزى صاحب د ډيرو فشارونو لاندې دى او خيال كيږي ې د نويو وزيرانو ه ټاكلو او معرفۍ كښې د جمهور رئيس لومړي او دوهم مرستيال رول درلولى دى .
دا خبرې هم اوريدل كيږي ې امكان لري كرزى صاحب به شايد د ډير فشار ه وجه دې ته حاضر شوى وي ې د جمهوري رياست نه تير شي خو امريكائيانو او ارو ائيانو به راټينګ كړى وي او ورته به يې ويلي وي ې خ ل كارته د يوى لويې جرګې تر دايريدو ادامه وركړي . ځكه ې كه يرې كرزى صاحب ه دى حساس او نازك وخت كښې قدرت ريږدي نو تشنج به مينځ ته راشي او سياسي اوضاع به ګډه وډه شي. امريكائيان او ارو ائيان ه ډير احتياط سره قدمونه مخ ه وړاندې ايږدي
د كرزي صاحب د كابينې بحران بين المللي ټولنې ته درد سر يدا كړى دى . همداشان داخلي وضع يې هم له عدم استقرار سره مخامخ كړې ده.
د بين المللي ټولنې او كرزي صاحب تر مينځ د اعتبار او اعتماد موضوع جدي ده . امريكا او ارو ائي ټولنې له كرزي صاحب څخه ه وار وار غوښتي دي ې د كابينې د وزيرانو ه ټاكنه كښې له غور او دقت څخه كار واخلي او داسې وزيران وټاكي ې كار وه او مسلكي وي ، ه فساد كښې يې لاسونه ˜˜ړ نه وي ، خو د معرفي شويو كانديد وزيرانو څخه ښكاري ې زياتره كانديد وزيران د امريكې او ارو ائي ټولنې د تائيد وړ نه دي . كله ې وزيران د هغوي د تأئيد وړ نه وي نو ښكاره ده ه د مرسته كوونكونكو هيوادونو او ددغو وزيرانو تر مينځ به د همكارۍ او تفاهم فضا خړه ړه وي او دا هغه څه دي ې بين المللي ټولنې ته د منلو وړ نه دي.
ولسي جر ه او نوي وزيران :
اوس نډوس بيا هم د ولسي جر ي ه ميدان كښې دى. د ولسي جرګې اكثر وكيلان د حالاتو ه نزاكت وهيږي . دوي حالات څيړي او بيا ه فكر سره قدم ه وړاندې اخلي . يو شمير وكيل صاحبان ه كابل كښې د باندنيو هيوادو له سفيرانو سره اړيكې لري ، دوي له هغو سره ليدنې كتنې كوي ، مشورې كوي او د بين المللي ټولنې له سياستونو او لانونو څخه ځانونه خبروي . كوم وزير ې د امريكى او نورو مرسته كوونكو هيوادو د تائيد وړ نه وي هغوي ته مشكله ده ې ه اوسنيو حالاتو كښې له ولسي جر ي څخه د تأئيد رايې واخلي.
د لندن كنفرانس :
د افغانستان د اره د لندن كنفرانس د جنورۍ د مياشتۍ ه 28 ه لندن كښې دايريږي . دى نيټې ته ډيرې لږې ورځې اتې دي . تر اوسه ورې د كرزي صاحب كابينه تكميله شوې نه ده . يواځې 14 وزيرانو ې د كابينې 51 فيصده وزيران تشكيلوي ، له ولسي جر ي څخه د اعتماد رايې اخيستي دي.
ويل كيږي ې د لندن ه كنفرانس كښې به د ش يتو نه د زياتو هيوادو د باندنيو ارو وزيران حضور ولري . دا وزيران به له وره متوالي سره خ لې خ لې اجنداوې له ځان سره لري.
د كرزي مخالفين :
د كرزي صاحب د كابينې موضوع ، ه هيواد كې سياسي بحران يدا كړى دى او له دې بحران څخه دده مخالفين ګټه ورته كوي .
د كرزي مخالفين له يوې خوا بين المللي ټولنې ته دا تلقين وركوي ې كرزى صاحب د بين المللي ټولنې د غوښتنو خلاف ولسي جر ي ته د جنګسالارانو ه مشوره د هغوي د تائيد وړ وزيران معرفي كوي او له بلى خوا جنګ سالارانو ته داسې خبرې ه ذهن كښې ا وي ې كرزى صاحب د ملت د نماينګانو ه ذريعه تاسې ناكاموي . د كرزي مخالفين ه عين وخت كښې وهيږي ې كرزى صاحب د جنكسالارانو ه حلقه كښې كير دى او ځان ترينه خلاصولاى نه شي . هرڅومره ې كرزى صاحب جنګسالاران ته نŽدې كيږي او ه هغوي اعتماد كوي ، ه هغومره اندازه دده او د بين المللي ټولنې ترمينځ واټن زياتيږي او د هغوي له همكاريو څخه بې برخې كيږي. دا هغه څه دي ې د كرزي مخالفين يې هيله لري. .
كه د كابينې بحران حل نه شي نو بيا به څه وشي؟
كه د كرزي صاحب د كابينې بحران حل نه شي نو لاندني احتمالات به عملي شي:
كرزى صاحب به مجبور شي ې له ډاكټر عبدالله سره يو مشترك حكومت تشكيل كړي ې 50% وزيران كښې د ډاكټر عبدالله لخوا معرفي شي.
د افغانستان او اكستان د اره د امريكې ځانګړي استازي ښاغلي هالبروك دا خبره كړې ده ې افغانستان يواځې ه حامد كرزي ورې محدود نه دى بلكې يوه لويه ساحه احتوا كوي . ددې خبرې مقصد همدا دى ې د افغانستان ستونزې او مشكلات ه يو سړي نه حل كيږي او نه يې يو سړى حل كولاى شي. شايد د هالبروك اشاره دى ته وي ې كرزى بايد له خ لو سياسي رقيبانو سره يو تفاهم ته ورسي. د افغانستان د ولسي جر ي لخوا د كرزي لخوا د كانديد وزيرانو رديدل ددې خبرې ثبوت دى ې امريكه او د امريكې لويان دداسې يو حكومت د جوړيدو مخالف دي ې جنګسالاران كښې لوى لاس ولري . د تيرو اتو كالونو تجربو دا ښودلې ده ې داسې حكومتونه موفق كيداى نه شي. داسې حكومتونه ه هيواد كښې اداري فساد له مينځه وړلى نه شي او نه هم د امنيت د اره كوم كار كولاى شي.
لويه جرګه :
كه يرې ه حالاتو كښې بدلون رانشي او كرزى صاحب له خ لو سياسي رقيبانو سره د حكومت دارۍ ه سر يو توافق ته ونه رسي نو ډير امكان لري ې بين المللي ټولنه د يوې اضطراري لويې جرګې د جوړلو مفكوره وړاندې كړي. ډير امكان لري ې ه دې موضوع به د افغانستان د اره د لندن ه كنفرانس كښې جدي خبرې وشي ې ددې مياشتې ه 28 ه لندن كښې دايريږي. ډير امكان لري ې امريكه او بين المللي ټولنه به د كرزي صاحب ه رياست او موجوديت د لويې جرګې د جوړلو لان عملي كړي. ه لويه جرګه كښې به د افغانستان د راتلونكي د اره خبرې او تصاميم ونيول شي.
الحاج فضل الله رشتين
